Ai cũng biết rằng thời gian gần đây Microsoft gặp khá nhiều khó khăn. Các nhà đầu tư không hài lòng với tốc độ áp dụng chậm các tính năng Copilot mới trong Windows; người tiêu dùng không hài lòng vì Microsoft liên tục nhồi nhét những thứ rác rưởi AI không mong muốn vào hệ thống của họ; game thủ không hài lòng vì Windows 11 kém ổn định hơn nhiều so với Windows 10 khi dùng làm nền tảng chơi game trên PC.
Nhưng đêm qua tôi đã có một giấc mơ – không phải kiểu giấc mơ của Martin Luther King, mà là giấc mơ theo nghĩa đen. Tôi đang ngồi trước máy tính, làm việc trên Windows – nhưng đó không phải là Windows mà tôi biết ngày nay. Không, đó là một phiên bản đơn giản hóa của hệ điều hành thống trị ngành công nghiệp của Microsoft: không có phần mềm AI rác rưởi, không có tính năng không cần thiết, không có ứng dụng được cài đặt sẵn và các widget gây khó chịu, không có gì làm xao nhãng. Chỉ là một giao diện máy tính để bàn cơ bản, chỉ với các ứng dụng mà tôi đã chọn tải xuống.
Không, đây không phải là trò đùa. Vâng, có lẽ đó là dấu hiệu cho thấy nhiều năm làm báo chí công nghệ máy tính đã làm cho não tôi bị quá tải đến mức tôi nhìn thấy Microsoft trong giấc ngủ và nên cân nhắc việc nghỉ phép dài hạn. Nhưng càng nghĩ về nó, tôi càng tin chắc rằng ý tưởng này thực sự có giá trị. Sẽ ra sao nếu một phiên bản Windows đơn giản hóa thực sự tồn tại?
Quá tải hệ thống
Không có gì bí mật khi Windows đã trở nên hơi… cồng kềnh, có thể nói như vậy, trong những năm gần đây. Có lẽ bạn nghĩ ngay đến việc giới thiệu gần đây các tính năng hỗ trợ trí tuệ nhân tạo (AI) dưới thương hiệu Copilot, và đó là một mối lo ngại rất chính đáng. Copilot và các công cụ AI khác trong Windows đã gây ra nhiều tranh cãi với người dùng, đến mức Microsoft đã phải cung cấp tùy chọn gỡ bỏ hoàn toàn chúng trong một số trường hợp.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở mối đe dọa ngày càng tăng của trí tuệ nhân tạo “hữu ích”. Tình trạng cài đặt quá nhiều tính năng không cần thiết đã trở thành mối lo ngại lớn kể từ Windows XP, đến mức việc mua một chiếc máy tính xách tay Windows mới chắc chắn sẽ dẫn đến việc bạn nhận được một loạt phần mềm không mong muốn và có lẽ sẽ không bao giờ sử dụng.
Thật đấy, hãy thử xem danh sách chương trình mặc định trên thiết bị Windows 11 của bạn (giả sử bạn chưa thực hiện các bước để dọn dẹp hệ điều hành, giống như tôi). Paint 3D, Phone Link, Mixed Reality Portal, Xbox Console Companion, Solitaire và Casual Games. Tất cả đều là rác rưởi mà tôi chưa từng yêu cầu. Thêm vào đó là hàng loạt phần mềm rác của bên thứ ba thường thấy trên hầu hết các máy tính xách tay và máy tính để bàn lắp ráp sẵn (máy tính xách tay HP hiện tại của tôi có tới mười ứng dụng bổ sung hoàn toàn không cần thiết được cài đặt sẵn), và nó đang nhanh chóng trở thành một cơn ác mộng kỹ thuật số với quy mô như trong phim của Lynch.
Được rồi, có lẽ tôi hơi cường điệu một chút. Windows 11 vẫn chưa hút tôi qua một cánh cổng ma quỷ đến Black Lodge. Nhưng không thể phủ nhận rằng người dùng trung bình thực sự cần rất ít tính năng từ hệ điều hành của họ, trong khi Microsoft dường như ngày càng khăng khăng nhồi nhét thêm nhiều thứ vào cấu trúc thượng tầng vốn đã yếu kém của Windows 11. Không có gì ngạc nhiên khi Windows 10 vẫn phổ biến hơn.
Trở lại với những điều cơ bản
Tôi không phải là người duy nhất có quan điểm này. Thậm chí một cựu kỹ sư của Microsoft gần đây đã lên mạng xã hội để chỉ trích việc Windows 11 liên tục bị “phình to” (không còn AI, không còn tính năng mới. Chỉ còn sửa lỗi). Đó là một tuyên bố mạnh mẽ và đúng sự thật; hầu như tuần nào các nhà báo đáng tin cậy của chúng ta cũng đưa tin về một thảm họa mới nào đó với hệ điều hành phổ biến nhất thế giới.
Thực tế đã có một phiên bản Windows đáp ứng hầu hết các yêu cầu của tôi: Tiny11. Nó gần như chính xác những gì tôi đã mô tả ở trên, một phiên bản Windows 11 được tinh giản, loại bỏ các tính năng AI và phần mềm không cần thiết để mang lại trải nghiệm gọn nhẹ hơn. Nó đã chứng tỏ khá phổ biến; vấn đề duy nhất là nó không được Microsoft chính thức hỗ trợ, điều đó có nghĩa là việc sử dụng nó sẽ khiến bạn gặp phải các rủi ro bảo mật tiềm tàng và sự không đáng tin cậy liên quan đến cập nhật và hỗ trợ trình điều khiển.
Vậy tại sao không đơn giản hóa mọi thứ và cung cấp cho người dùng những gì họ thực sự muốn? ChromeOS, dù có những điểm yếu so với Windows, ít nhất cũng cung cấp trải nghiệm người dùng cực kỳ dễ tiếp cận và – quan trọng hơn – tiết kiệm tài nguyên. Khi giá linh kiện máy tính tăng vọt do nhu cầu về trí tuệ nhân tạo (AI), việc sở hữu một hệ điều hành có thể hoạt động mượt mà và hiệu quả trên phần cứng yếu hơn trở nên vô cùng quan trọng. Xét cho cùng, chính Microsoft đã thúc đẩy việc nâng cấp RAM lên 16GB trên toàn ngành công nghiệp như một tiêu chuẩn mới cho máy tính xách tay chạy Windows, nhưng kế hoạch đó dường như bất khả thi vào lúc này, do giá RAM hiện đang tăng cao.
Trên thực tế, ChromeOS đã có một phiên bản nhẹ hơn nữa, đó là ChromeOS Flex dựa trên nền tảng đám mây tiện lợi, có thể dễ dàng biến bất kỳ thiết bị Windows cũ nào thành Chromebook. Điều này cũng tốt cho môi trường – hãy thành thật mà nói, rác thải điện tử đang trở thành một vấn đề thực sự trên toàn thế giới, và việc có thể tiếp tục sử dụng máy tính xách tay cũ của bạn với một hệ điều hành mới mẻ là rất tốt cho môi trường và ví tiền của bạn.
Nói rõ hơn, tôi không đề xuất Microsoft áp dụng phương pháp dựa trên đám mây ở đây; điều đó có vẻ như quá gần với mô hình “hệ điều hành như một dịch vụ”, trong khi hầu hết mọi người đều đồng ý rằng họ chỉ muốn mua một key Windows và xong việc. Nhưng cần phải có một số điều chỉnh, và tôi không chỉ nói về việc loại bỏ tất cả những thứ AI thừa thãi.
Xây dựng hệ điều hành được tối giản hoàn hảo
Điều quan trọng ở đây là loại bỏ yêu cầu TPM 2.0. Tôi đã từng chỉ trích Microsoft về vấn đề này, vì đây thực sự là một trong những yếu tố lớn nhất cản trở việc phổ biến Windows 11: rất nhiều thiết bị cũ không thể chạy hệ điều hành này vì thiếu mô-đun TPM 2.0 trên bo mạch chủ. Đúng là nó tốt cho bảo mật, và tôi hiểu tại sao các doanh nghiệp lại muốn sử dụng nó, nhưng cuối cùng, nó không mang lại lợi ích lớn cho người dùng cá nhân thông thường – chủ yếu vì cách phòng vệ tốt nhất chống lại các cuộc tấn công mạng đơn giản là sử dụng internet một cách thông minh.
Nếu không có TPM 2.0 bắt buộc, phiên bản Windows được tinh gọn này có thể chạy trên rất nhiều thiết bị Windows 10 (hoặc cũ hơn) hiện có mà nếu không thì sẽ bị kẹt với hệ điều hành hiện tại của chúng.
Về các ứng dụng và chức năng nên được giữ lại, danh sách này khá ngắn. Các phần mềm cơ bản đã có từ lâu vẫn an toàn (Máy tính, Lịch, Máy ảnh và một số trình xem đa phương tiện), và cũng có một vài thứ không thể loại bỏ mà không làm hỏng chức năng của toàn bộ hệ điều hành, chẳng hạn như ứng dụng Cài đặt và File Explorer. Thêm trình duyệt và quyền truy cập Microsoft Store (nhưng KHÔNG CÓ QUẢNG CÁO, MICROSOFT!) để tải xuống bất kỳ phần mềm nào khác bạn cần, và thế là xong. Không có cửa sổ bật lên Game Pass, không có bản dùng thử miễn phí OneDrive. Chỉ là một khung trống để bạn làm chính xác những gì bạn cần.
Còn về việc Microsoft nên đặt tên cho hệ điều hành mới này là gì, thì tôi sẽ để các bạn tự quyết định. Tôi chỉ là người đưa ra ý tưởng thôi. Có lẽ là ‘Windows Lite’? Hay ‘Windows Mini’? Thậm chí có thể thiết kế theo phong cách XP và gọi là ‘Windows Classic’ – chắc chắn nhiều người sẽ thích.
Một lưu ý cuối cùng: dù tuyệt vời đến mấy, Microsoft chắc chắn sẽ không làm điều này, và nếu nó xảy ra, tôi sẽ ăn năm hộp thịt hộp Spam sống rồi quay video lại và đăng tải lên mạng xã hội của TechRadar. Không muốn chỉ trích CEO Satya Nadella quá gay gắt, nhưng Microsoft đang dốc toàn lực vào xu hướng trí tuệ nhân tạo (AI), và điều duy nhất có thể thỏa mãn lòng tham vô đáy của các cổ đông hiện nay là nhồi nhét thêm AI một cách bừa bãi vào Windows 11. Rất tiếc phải kết thúc năm 2025 với một nốt nhạc khá ảm đạm, nhưng tôi không kỳ vọng Windows sẽ tốt hơn vào năm 2026 – tôi dự đoán nó sẽ tệ hơn.