Những người mới sử dụng Linux vào năm 2026 sẽ dễ dàng hơn nhiều so với 10 hoặc 15 năm trước. Bạn không còn cần phải cài đặt Linux bằng một tay tra cứu trang wiki và tay kia cầu nguyện nó sẽ chạy nữa. Hầu hết các bản phân phối lớn hiện nay đều cài đặt sạch sẽ, nhận diện phần cứng tốt và cung cấp cho bạn một môi trường desktop hoạt động chỉ trong vòng chưa đầy nửa giờ.
Tuy nhiên, lựa chọn đầu tiên vẫn rất quan trọng. Đối với hầu hết những người lần đầu tiên dùng thử Linux, sự lựa chọn thường xoay quanh Ubuntu và Linux Mint. Ubuntu là bản phân phối nổi tiếng nhất. Đó là cái tên bạn thấy trong các hướng dẫn, tài liệu dành cho nhà phát triển, tài liệu về điện toán đám mây và video trên YouTube. Linux Mint là sự lựa chọn được nhắc đến ít hơn. Đó là bản phân phối mà mọi người đề xuất khi ai đó nói, “Tôi muốn dùng Linux, nhưng tôi cũng muốn máy tính xách tay của mình hoạt động như một máy tính thông thường.”
Cả hai đều tốt, điều này khiến việc lựa chọn trở nên khó khăn. Ubuntu 26.04 LTS mang đến nền tảng hỗ trợ dài hạn mới hơn, môi trường desktop GNOME được trau chuốt và hệ sinh thái hỗ trợ mạnh mẽ. Linux Mint 22.x tiếp tục tập trung vào tính ổn định, sự quen thuộc và sự thoải mái khi sử dụng desktop như thường lệ của Mint gần giống như bạn đang dùng Windows
Vì vậy, câu hỏi thực sự không phải là bản phân phối nào ấn tượng hơn mà là bản nào giúp tuần đầu tiên sử dụng Linux bớt khó chịu hơn?
Ấn tượng đầu tiên quan trọng hơn nhiều so với những gì người dùng Linux thừa nhận.
Mint mang lại cảm giác quen thuộc ngay cả trước khi bạn học được bất cứ điều gì.
Người dùng Linux đôi khi quên mất cảm giác lạ lẫm khi làm quen với một môi trường desktop mới. Chúng ta thường bảo bạn “cứ mở terminal lên” như thể terminal là một thiết bị gia dụng quen thuộc, nằm giữa ấm đun nước và máy nướng bánh mì. Đối với người mới, vài giờ đầu tiên rất quan trọng. Đó là lúc họ quyết định xem Linux có dễ sử dụng hay lại giống như bài tập về nhà.
Linux Mint hiểu điều này tốt hơn hầu hết các bản phân phối khác. Giao diện Cinnamon của nó trông khá giống với bố cục Windows truyền thống, đến nỗi hầu hết mọi người có thể hiểu nó gần như ngay lập tức. Có một thanh công cụ ở dưới cùng, một menu ở góc, các biểu tượng hệ thống ở bên phải và các cửa sổ hoạt động theo cách mà mọi người mong đợi. Bạn có thể thu nhỏ, phóng to, nhấp chuột phải, ghim ứng dụng, kéo thả tập tin và nói chung là di chuyển xung quanh mà không cần phải thắc mắc.
Ubuntu sử dụng GNOME với các tiện ích mở rộng và phong cách trực quan riêng của Canonical. Nó có thể mang lại cảm giác thanh lịch sau khi bạn đã quen với nó. Tổng quan về Hoạt động, lưới ứng dụng, hành vi của thanh Dock, quy trình làm việc ưu tiên tìm kiếm và màn hình ảo đều trở nên dễ hiểu sau một thời gian làm quen. Vấn đề là người dùng mới không phải lúc nào cũng muốn thích nghi ngay từ ngày đầu tiên. Người đến từ Windows có thể thấy Ubuntu hoàn toàn dễ sử dụng, nhưng cũng hơi xa lạ. Nó không khó ở chỗ nó cản trở bạn làm mọi thứ. Nó khó ở chỗ nó liên tục yêu cầu bạn phải suy nghĩ về cách sử dụng desktop
Một trong những thử thách thực sự đầu tiên đối với người dùng Linux mới là cài đặt ứng dụng. Trải nghiệm Linux cũ thường liên quan đến tên gói, kho lưu trữ, lệnh terminal. May mắn thay, cả Ubuntu và Mint hiện đều có kho ứng dụng giao diện đồ họa (giống App Store, Microsoft store, Play Store). Bạn có thể tìm kiếm ứng dụng, nhấp vào cài đặt và tránh phải gõ lệnh cho các tác vụ cơ bản. Chỉ riêng điều đó thôi đã là một cải tiến lớn.
Ubuntu dựa rất nhiều vào các gói Snap. Snap có những lợi thế thực sự là chúng dễ dàng hơn cho các nhà phát triển phân phối trên các bản phân phối Linux khác nhau, và Canonical đã dành nhiều năm để cải thiện tính bảo mật, quyền hạn và khả năng tích hợp với môi trường desktop. Ubuntu 26.04 cũng tiếp tục cải thiện cách các ứng dụng này phù hợp với cài đặt GNOME và quyền hệ thống.
Tuy nhiên, Snap vẫn là một trong những phần gây tranh cãi nhất trong trải nghiệm sử dụng Ubuntu trên máy tính để bàn. Một số ứng dụng mở chậm hơn một chút, một số người dùng không thích sự tập trung hóa xung quanh Snap Store của Canonical, và một số người mới bắt đầu cảm thấy bối rối khi thấy các định dạng đóng gói khác nhau được thảo luận trực tuyến và không hiểu tại sao Firefox đột nhiên trở thành một vấn đề chính trị (chào mừng đến với Linux, hãy chọn phe nào!).
Trình quản lý phần mềm của Linux Mint có vẻ đơn giản hơn đối với người mới. Mint sử dụng các gói Ubuntu bên dưới, hỗ trợ Flatpak ngay từ đầu và hiển thị phần mềm theo cách gần giống với một cửa hàng ứng dụng thông thường. Bạn tìm kiếm, cài đặt và tiếp tục. Nghe có vẻ nhàm chán, nhưng sự nhàm chán chính xác là những gì một trình quản lý phần mềm nên có.
Cách tiếp cận của Ubuntu có thể hợp lý hơn nếu bạn quan tâm đến chiến lược đóng gói phần mềm rộng hơn của Canonical. Cách tiếp cận của Mint hợp lý hơn nếu bạn chỉ muốn sử dụng VLC, Spotify, LibreOffice, Steam hoặc một trình chỉnh sửa ảnh mà không muốn tham gia vào cuộc tranh luận về cơ chế bảo mật (sandboxing).
Cập nhật hệ thống là nơi xây dựng lòng tin
Trình quản lý cập nhật của Mint là một trong những tính năng tốt nhất của nó
Người dùng Linux mới thường sợ cập nhật. Họ đã nghe những câu chuyện về hệ thống bị lỗi, thiếu driver điều khiển, màn hình đen và các vấn đề bí ẩn về khởi động. Đôi khi những câu chuyện đó bị phóng đại, nhưng thường thì không. Dù sao đi nữa, một bản phân phối dành cho người mới bắt đầu tốt cần phải làm cho việc cập nhật trở nên an toàn. Linux Mint đã xây dựng phần lớn danh tiếng của mình dựa trên sự đơn giản nhưng hiệu quả. Trình quản lý cập nhật của nó là một lý do lớn cho điều đó. Nó giải thích các bản cập nhật một cách rõ ràng, xử lý chúng từ một giao diện thân thiện và tích hợp tốt với Timeshift để tạo ảnh chụp nhanh hệ thống. Điều đó mang lại cho người mới bắt đầu một mạng lưới an toàn. Nếu có điều gì đó không ổn, việc khôi phục hệ thống không phải là điều hoàn toàn bất khả thi.
Ubuntu cũng có các công cụ cập nhật hoàn thiện và các bản phát hành LTS của nó rất đáng tin cậy. Nó đã được sử dụng rộng rãi, được tài liệu hóa đầy đủ và được hỗ trợ trong nhiều năm. Đối với người dùng muốn một nền tảng nghiêm túc để phát triển, máy chủ, làm việc trên đám mây hoặc học tập kỹ thuật, Ubuntu là một lựa chọn mạnh mẽ, nhưng trên một máy tính xách tay cá nhân, trải nghiệm cập nhật không nên giống như việc quản trị. Mint làm tốt hơn trong việc biến bảo trì thành một tác vụ máy tính desktop thông thường. Nó cho bạn biết những gì cần cập nhật, cung cấp hướng dẫn hữu ích và không can thiệp khi có thể.
Những chi tiết nhỏ này rất quan trọng. Không ai chuyển sang Linux chỉ vì họ đam mê thông báo khởi động lại (ít nhất tôi hy vọng là không). Nhưng một hệ thống cập nhật rõ ràng có thể quyết định liệu người dùng mới có tin tưởng hệ điều hành hay lại bắt đầu tìm kiếm trình cài đặt Windows.
Khả năng hỗ trợ phần cứng phụ thuộc vào máy tính của bạn. Ubuntu có lợi thế hơn trên các máy tính xách tay đời mới.
Đây là điểm mà Ubuntu phản công mạnh mẽ. Ubuntu 26.04 LTS có nền tảng mới hơn so với dòng Mint 22.x, và điều đó có thể tạo nên sự khác biệt. Nếu bạn có một chiếc máy tính xách tay hoàn toàn mới vào năm 2026, Ubuntu có thể hỗ trợ tốt hơn ngay từ lần khởi động đầu tiên. Các nhân hệ điều hành và các thành phần hệ thống mới hơn có thể giúp xử lý các chip Wi-Fi mới, GPU mới, đầu đọc dấu vân tay, các vấn đề về âm thanh, quản lý nguồn điện và các vấn đề phần cứng khác mà lẽ ra không nên tồn tại nhưng bằng cách nào đó vẫn xảy ra.
Mint cũng không tệ về khả năng hỗ trợ phần cứng. Dự án đã phát hành các bản cập nhật hình ảnh và các tùy chọn kích hoạt phần cứng để cải thiện khả năng tương thích. Đối với nhiều máy, đặc biệt là các máy tính xách tay hơi cũ, Mint hoạt động rất tốt, nhưng nếu bạn mua một thiết bị rất mới, Ubuntu thường là lựa chọn an toàn hơn để bắt đầu.
Đối với các máy tính xách tay đời cũ hoặc tầm trung, Mint trở nên hấp dẫn hơn. Cinnamon thường cho cảm giác nhẹ nhàng hơn so với thiết lập GNOME của Ubuntu trong sử dụng hàng ngày. Mint cũng cung cấp các phiên bản Xfce và MATE cho các máy cấu hình yếu hơn. Nếu bạn có một chiếc ThinkPad từ vài năm trước, một chiếc Dell Latitude đời cũ, hoặc một chiếc máy tính xách tay Windows 10 mà Microsoft đã ngừng hỗ trợ, Mint là một lựa chọn rất hợp lý.
Ubuntu cũng có thể chạy trên phần cứng khiêm tốn, đặc biệt là thông qua các phiên bản như Xubuntu hoặc Lubuntu. Nhưng đến lúc đó, bạn không còn so sánh Ubuntu tiêu chuẩn với Mint tiêu chuẩn nữa. Bạn đang so sánh hệ sinh thái đa dạng các phiên bản của Ubuntu với môi trường desktop thân thiện với người mới bắt đầu của Mint.
Ubuntu phù hợp hơn với thế giới Linux rộng lớn hơn.
Tài liệu và sự trùng lặp về chuyên môn vẫn rất quan trọng.
Điểm mạnh lớn nhất của Ubuntu không chỉ nằm ở giao diện máy tính để bàn. Đó là hệ sinh thái xung quanh. Tìm kiếm hầu hết mọi vấn đề cơ bản về Linux và bạn sẽ tìm thấy hướng dẫn dành cho Ubuntu. Muốn cài đặt Docker? Có lẽ đã có hướng dẫn trên Ubuntu. Muốn thiết lập các công cụ Python? Cũng có hướng dẫn trên Ubuntu. Muốn làm theo hướng dẫn về điện toán đám mây được viết bởi người không ngại sử dụng từ “infra”? Lại là Ubuntu.
Điều này rất quan trọng nếu bạn đang học Linux để lập trình, an ninh mạng, DevOps, làm việc trên điện toán đám mây, khoa học dữ liệu hoặc quản trị hệ thống. Ubuntu được sử dụng rộng rãi trên máy chủ, ảnh đám mây, môi trường phát triển và WSL. Người mới muốn có giao diện máy tính để bàn phù hợp với các hướng dẫn chuyên nghiệp có thể sẽ được lợi khi bắt đầu với Ubuntu.
Mint dựa trên Ubuntu, vì vậy hầu hết các lệnh và gói của Ubuntu vẫn áp dụng được. Đó là một phần lý do khiến Mint trở nên hữu ích. Bạn có được một môi trường desktop thân thiện hơn trong khi vẫn được hưởng lợi từ kho phần mềm khổng lồ của Ubuntu. Nhưng không phải mọi thứ đều được chuyển đổi hoàn hảo. Một số hướng dẫn giả định các thiết lập mặc định của Snap trên Ubuntu, hành vi của GNOME hoặc các công cụ dành riêng cho Canonical. Người dùng có kinh nghiệm có thể dễ dàng điều chỉnh các hướng dẫn đó. Người mới bắt đầu có thể không biết cần thay đổi những gì.
Vì vậy, Ubuntu có một lợi thế thực sự đối với những người muốn sử dụng Linux như một bước đệm để bước vào thế giới công nghệ rộng lớn hơn. Nó không phải lúc nào cũng là môi trường desktop dễ sử dụng nhất cho người mới bắt đầu, nhưng nó kết nối trực tiếp với rất nhiều tài liệu, việc làm, hướng dẫn và quy trình làm việc phía máy chủ.
Mint tốt hơn khi ưu tiên là sự thoải mái. Ubuntu tốt hơn khi ưu tiên là sự phù hợp với hệ sinh thái Linux chuyên nghiệp.
Sự lựa chọn cuối cùng phụ thuộc vào việc bạn là người mới bắt đầu thuộc loại nào.
Sau tất cả, lời khuyên của tôi khá đơn giản: hầu hết những người mới sử dụng Linux nên bắt đầu với Linux Mint Cinnamon. Không phải vì Ubuntu tệ. Ubuntu vẫn là một trong những bản phân phối Linux quan trọng nhất trên thế giới. Nếu bạn học Linux vì muốn trở thành lập trình viên, quản trị viên hệ thống, kỹ sư DevOps hoặc chuyên gia điện toán đám mây, Ubuntu là một lựa chọn tuyệt vời. Nếu bạn có phần cứng rất mới, đây cũng có thể là lựa chọn tốt hơn để cài đặt ban đầu.
Nhưng đối với người dùng thông thường muốn thử Linux trên máy tính xách tay hoặc người muốn chuyển từ Windows, Mint thường mang lại trải nghiệm dễ chịu hơn. Giao diện quen thuộc, hoạt động ổn định, cài đặt phần mềm đơn giản hơn, xử lý cập nhật mượt mà và cho phép bạn học Linux dần dần. Vào năm 2026, cả hai đều là lựa chọn tốt, nhưng nếu tôi đưa USB cài đặt cho người mới bắt đầu dùng Linux, tôi sẽ chọn Linux Mint.